Fantasy sử thi

Định nghĩa

“Fantasy sử thi” là gì?

Một người cai trị qua đời.

Ban đầu, cái chết ấy chỉ là chuyện của một gia đình và một triều đình. Rồi quyền kế vị bị tranh chấp. Các phe phái chọn bên. Liên minh tan vỡ. Chiến tranh nổ ra. Nhiều năm sau, vương quốc có những người cai trị khác, luật lệ khác, thậm chí cả biên giới cũng thay đổi.

Một sự kiện đã tạo ra những ảnh hưởng lan khắp xã hội.

Đó là cách tôi hiểu về fantasy sử thi.

Fantasy sử thi bắt đầu khi hệ quả của những sự kiện trong truyện vượt khỏi cuộc sống trước mắt của các nhân vật và làm thay đổi điều gì đó lớn hơn: một cộng đồng, hệ thống chính trị, nền văn hóa, vương quốc hoặc tiến trình lịch sử.

Từ quan trọng không phải là “lớn”.

Mà là “hệ quả”.

Một thế giới fantasy có thể chứa nhiều vương quốc, chủng tộc, tôn giáo, hệ thống phép thuật, thần linh, quái vật và lịch sử hàng nghìn năm mà vẫn không tạo nên một câu chuyện mang tầm vóc sử thi.

Những yếu tố ấy có thể cần thiết, nhưng chỉ thế thì chưa đủ.

Tầm vóc sử thi xuất hiện khi chúng bắt đầu tác động lẫn nhau.

Nếu phép thuật làm thay đổi quyền lực chính trị, quyền lực chính trị có thể tiếp tục thay đổi luật pháp.

Nếu tôn giáo định hình luật pháp, một biến chuyển trong niềm tin có thể làm lung lay một thiết chế.

Nếu một vương quốc sụp đổ, sự sụp đổ ấy có thể tác động đến giao thương, di cư, liên minh hoặc thế cân bằng quyền lực ở những vùng đất khác.

Điều tôi muốn nói không phải mọi thế giới fantasy sử thi đều phải có tất cả những hệ thống ấy.

Mà là khi có điều gì đó quan trọng thay đổi, hệ quả không nên biến mất ngay khi cảnh truyện kết thúc.

Chúng cần dẫn đến những diễn biến tiếp theo.

Một câu chuyện có thể liên tiếp xảy ra chiến trận, phản bội và hiểm nguy nhưng vẫn khiến ta cảm thấy chẳng có điều gì thật sự thay đổi.

Các tình tiết đang chuyển động, nhưng câu chuyện chưa chắc đã thực sự tiến triển.

Với tôi, sự tiến triển có nghĩa là các sự kiện tích lũy thành hệ quả. Vì A xảy ra nên B trở thành khả năng. Vì B xảy ra nên C tiếp diễn. Đến khi câu chuyện chạm tới D, một điều lớn lao hơn vấn đề ban đầu của nhân vật đã thay đổi.

Các sự kiện không cần tuân theo một khuôn mẫu hay trật tự cố định. Nhưng những biến chuyển lớn phải liên kết đủ chặt chẽ để độc giả hiểu được vì sao thế giới chuyển từ trạng thái này sang trạng thái khác.

Quan hệ nhân quả mang lại ý nghĩa cho các sự kiện. Phạm vi lan tỏa của hệ quả mang lại tầm vóc sử thi cho câu chuyện.

Vì thế, câu hỏi tôi thấy hữu ích nhất không phải là:

Câu chuyện này lớn đến mức nào?

Mà là:

Nếu những sự kiện này chưa từng xảy ra, thế giới ấy sẽ khác đi đến đâu?

Quy mô và ý nghĩa

Khi nào quy mô của fantasy sử thi trở nên quá lớn?

Fantasy sử thi trở nên quá lớn khi việc mở rộng không còn mang lại thêm ý nghĩa.

Không có một ngưỡng hữu ích nào tính theo số trang, số nhân vật, số vương quốc hay số góc nhìn kể chuyện. Điều quan trọng là quy mô tăng lên có tiếp tục làm thay đổi cách độc giả hiểu câu chuyện và những hệ quả của nó hay không.

Nếu không, tác phẩm chỉ tăng về số lượng mà chẳng tăng tương xứng về ý nghĩa.

Đó là lúc quy mô và sức nặng trở thành hai điều khác nhau.

Một câu chuyện đi qua năm vương quốc có quy mô lớn hơn câu chuyện chỉ diễn ra trong một triều đình. Nhưng nếu mỗi nơi mới chẳng đóng góp điều gì đáng kể, khoảng cách xa hơn chỉ tạo ra quy mô mà không thêm sức nặng. Bối cảnh nhỏ hơn vẫn có thể chứa đựng ý nghĩa lớn hơn khi những lựa chọn trong đó tiếp tục định hình các diễn biến về sau.

Thử thách là giữ cho ý nghĩa ấy luôn hiện rõ khi câu chuyện mở rộng.

Nếu một đế chế sụp đổ nhưng độc giả không còn quan tâm đến bất kỳ ai đang sống qua biến cố ấy, quy mô có thể đồ sộ mà sức nặng cảm xúc lại bằng không.

Fantasy sử thi có thể rất rộng lớn.

Nhưng nó vẫn cần có ý nghĩa ở mọi quy mô.

Phân biệt

High fantasy và fantasy sử thi khác nhau thế nào?

High fantasy và fantasy sử thi thường xuất hiện cùng nhau, nên đôi khi hai thuật ngữ bị xem như có thể thay thế cho nhau.

Nhưng chúng mô tả hai điều khác nhau.

High fantasy mô tả bản chất của thế giới.

Fantasy sử thi mô tả phạm vi ảnh hưởng của những điều xảy ra trong thế giới ấy.

Một câu chuyện có thể thuộc một trong hai nhóm, cả hai hoặc không nhóm nào. Thế giới thứ cấp không tự động biến câu chuyện thành sử thi, cũng như tầm vóc sử thi không phụ thuộc vào kích thước hay mức độ phức tạp của bối cảnh.

Đây là cách phân biệt tôi thấy hữu ích nhất.

Một thế giới high fantasy có thể đã sở hữu lịch sử lâu đời trước khi câu chuyện bắt đầu.

Fantasy sử thi cho thấy những sự kiện của câu chuyện có thể để lại dấu ấn trên dòng lịch sử ấy như thế nào.

Vì vậy, tôi phân biệt hai khái niệm bằng hai câu hỏi:

High fantasy hỏi: Chúng ta đang bước vào kiểu thế giới nào?

Fantasy sử thi hỏi: Thế giới ấy sẽ thay đổi ra sao vì câu chuyện này đã xảy ra?