Fantasy với nữ chính

Khám phá

Vì sao tìm được một cuốn fantasy có nữ chính đúng ý lại khó đến vậy?

Một phần khó khăn có lẽ bắt đầu từ trước khi độc giả gõ từ khóa tìm sách.

Những câu chuyện sử dụng cấu trúc quen thuộc thường dễ giới thiệu hơn. Một mô-típ dễ nhận biết giúp người đọc nhanh chóng hình dung tác phẩm; một kiểu nhân vật quen thuộc cũng giúp việc định vị cuốn sách trở nên thuận lợi.

Bản thân điều đó không phải vấn đề.

Fantasy từ lâu đã sử dụng lại những khuôn mẫu dễ nhận biết.

Vấn đề xuất hiện khi khuôn mẫu còn đáng nhớ hơn con người ở bên trong nó.

Một nữ anh hùng có thể mang tên khác, sống ở vương quốc khác và sử dụng hệ thống phép thuật khác, nhưng thực chất vẫn đảm nhiệm cùng một vai trò trong cốt truyện.

Vấn đề không nằm ở sự quen thuộc. Vấn đề là khả năng thay thế.

Mô-típ có thể giúp giới thiệu một nhân vật.

Nhưng nó không nên viết thay toàn bộ câu chuyện của cô ấy.

Vì thế, nữ chính có thể là một nhãn phân loại hữu ích, nhưng cũng là nhãn chưa đầy đủ.

Nhân vật chính là nữ cho biết ai giữ vai trò trung tâm. Nữ chính mạnh mẽ chưa cho biết sức mạnh của cô thuộc về phương diện nào. Nhãn thể loại có thể cho ta biết truyện chứa phép thuật, tình yêu, chính trị hay phiêu lưu, nhưng chưa nói rõ yếu tố nào thực sự dẫn dắt cốt truyện.

Nói cách khác, các nhóm phân loại trong ngành xuất bản khá giỏi mô tả một cuốn sách có những gì.

Nhưng chúng kém chính xác hơn khi mô tả điều gì tạo nên trọng tâm của câu chuyện.

Khoảng trống ấy phần nào giải thích vì sao người đọc tìm kiếm các cụm như female lead fantasy books (sách fantasy có nữ chính), fantasy books with female protagonists (fantasy với nhân vật chính là nữ) và strong female lead fantasy books (fantasy với nữ chính mạnh mẽ), rồi tiếp tục giới hạn theo cách xây dựng thế giới, quy mô sử thi, xung đột chính trị hoặc mức độ tình cảm mong muốn.

Sự băn khoăn này cũng xuất hiện trong cộng đồng độc giả. Có người tìm những cuốn fantasy có nữ chính phức tạp nhưng tình yêu không phải tuyến truyện chính; người khác đặc biệt muốn đọc về những nữ chính có năng lực và quyền tự quyết mà không bị giới hạn trong vài kiểu xung đột quen thuộc.

Những cuốn sách như thế có thể vẫn tồn tại.

Câu hỏi khó hơn là làm sao nhận biết cuốn nào thật sự mang đến trải nghiệm mà độc giả đang tìm.

Vậy có lẽ câu hỏi đáng quan tâm nhất không phải:

Câu chuyện này có nhân vật chính là nữ hay không?

mà là:

Nếu thay cô ấy bằng một kiểu nữ anh hùng đang thịnh hành khác, câu chuyện có thay đổi đáng kể không?

Nếu câu trả lời là không, có lẽ vấn đề không nằm ở việc tác phẩm có đại diện cho phụ nữ hay không.

Nó nằm ở nét riêng của nhân vật.

Quyền tự quyết

Điều gì khiến nữ chính thực sự giữ vai trò trung tâm?

Một nhân vật không dẫn dắt câu chuyện chỉ vì xuất hiện trên bìa sách, góp mặt từ chương đầu hay có nhiều lời thoại nhất.

Vai trò trung tâm trong tự sự được hiểu rõ hơn qua nguyên nhân và hệ quả.

Cô ấy muốn điều gì?

Cô ấy lựa chọn điều gì?

Điều gì thay đổi vì cô ấy hành động?

Nữ chính giữ vai trò trung tâm khi câu chuyện thay đổi bởi lựa chọn của cô ấy.

Điều đó không có nghĩa cô phải kiểm soát mọi thứ xung quanh.

Quyền tự quyết không đồng nghĩa với tự do tuyệt đối.

Một công chúa bị ràng buộc bởi bổn phận hoàng gia, một người lính phải tuân lệnh hay một tù nhân có rất ít lựa chọn vẫn có thể sở hữu quyền tự quyết. Những giới hạn thu hẹp khả năng hành động, nhưng không khiến quyết định của nhân vật trở nên vô nghĩa.

Điều này quan trọng vì quyền tự quyết của nhân vật nữ rất dễ bị nhầm với một hình mẫu độc lập duy nhất: nổi loạn, tự lực, vô cùng tài giỏi và không bao giờ cần đến người khác.

Các nghiên cứu nữ quyền về quyền tự quyết cũng xem xét sự phân biệt này, chất vấn quan niệm rằng tự chủ nhất thiết phải theo một hình mẫu cố định về sự tự lực hoặc phản kháng.

Nhưng phụ thuộc vào người khác không xóa bỏ quyền tự quyết.

Tình yêu, sự phục tùng, do dự hay thất bại cũng vậy.

Một nhân vật có thể tin nhầm người hoặc đưa ra lựa chọn tai hại, nhưng vẫn là người chịu trách nhiệm về những thay đổi xảy ra sau đó.

Câu hỏi hữu ích không phải cô có hành xử đúng một lý tưởng độc lập nào đó hay không.

Mà là khát vọng, phán đoán và quyết định của cô có tiếp tục vận hành như một phần bộ máy thúc đẩy câu chuyện hay không.

Nữ chính không nên chỉ sống sót qua những sự kiện do người khác tạo ra.

Cô ấy cũng phải góp phần tạo ra những hệ quả tiếp theo.

Chiều sâu nhân vật

Nữ chính mạnh mẽ có nhất thiết phải mạnh mẽ mọi lúc?

Cụm từ nữ chính mạnh mẽ có thể che khuất một câu hỏi khó hơn ta tưởng:

Đó là kiểu sức mạnh nào?

Sức mạnh thể chất, năng lực, khả năng lãnh đạo, sức bền tinh thần, tính tự lập và lòng can đảm là những phẩm chất khác nhau. Một nhân vật có thể sở hữu vài phẩm chất mà thiếu những phẩm chất còn lại.

Nghiên cứu tâm lý học về các khuôn mẫu giới cũng xem tính chủ động như một tập hợp nhiều chiều, phân biệt sự quyết đoán, tính độc lập, năng lực và khả năng lãnh đạo, thay vì gộp tất cả thành một đặc điểm duy nhất.

Chính từ đó chiều sâu nhân vật bắt đầu.

Một phụ nữ giỏi giang vẫn có thể đưa ra quyết định tồi tệ.

Một nhà lãnh đạo vẫn có thể nghi ngờ chính mình.

Người can đảm vẫn có thể sợ hãi.

Người sở hữu quyền lực vẫn có thể nhỏ nhen, rộng lượng, bất an, đầy tham vọng hoặc sai lầm.

Những mâu thuẫn ấy không làm nhân vật trở nên yếu kém.

Chúng khiến cô ấy trở thành một con người có nét riêng.

Chiều sâu của nhân vật nữ nằm ở sự đa dạng, không phải sự hoàn hảo.

Nguy cơ của hình mẫu “nhân vật nữ mạnh mẽ” là sức mạnh có thể biến thành một vai diễn khác mà phụ nữ phải thể hiện cho đúng.

Cô ấy phải giỏi giang nhưng không bao giờ kiêu ngạo.

Độc lập nhưng vẫn phải được yêu mến.

Có khuyết điểm, nhưng chỉ được phép có những khuyết điểm dễ chấp nhận.

Đến lúc đó, sức mạnh không còn giúp mở rộng tính cách nhân vật mà bắt đầu giới hạn cô ấy.

Không một nữ chính nào phải gánh trách nhiệm đại diện cho toàn bộ giới nữ.

Cô ấy đơn giản có thể là con người cụ thể này — lớn lên trong hoàn cảnh này, mang tham vọng này, nỗi sợ này, khí chất này và mắc sai lầm này.

Và sự đa dạng ấy bao gồm cả tình yêu.

Một phụ nữ không trở nên kém quan trọng trong cốt truyện chỉ vì cô yêu ai đó; cô cũng không tự động trở nên quan trọng hơn chỉ vì từ chối tình yêu.

Chuyện tình cảm có thể là một phần cuộc đời cô mà không cần trở thành lời giải thích cho tất cả mọi điều về cô.

Câu hỏi đáng đặt hơn là:

Cô ấy muốn điều gì thực sự thuộc về chính mình?

Khi câu trả lời vẫn rõ ràng, nhân vật khó bị giản lược thành một mô-típ có thể thay thế.

Định nghĩa

“Nữ chính” trong fantasy nghĩa là gì?

Trong fantasy, nữ chính là nhân vật nữ có mục tiêu, quyết định, xung đột và những hệ quả góp phần định hình đáng kể câu chuyện.

Nên hiểu đây là một nhãn mô tả hơn là một thể loại có quy tắc cứng nhắc.

Một cuốn fantasy có nữ chính cũng có thể thuộc dòng fantasy sử thi, fantasy hoàng gia, fantasy chính trị, fantasy lấy nhân vật làm trung tâm, fantasy về hành trình trưởng thành, fantasy lãng mạn hoặc fantasy dành cho độc giả trẻ (YA).

Nữ chính không nhất thiết phải là chiến binh, người cai trị, hình mẫu độc lập hay biểu tượng cho cả giới nữ. Chuyện tình cảm có thể không xuất hiện, giữ vai trò phụ hoặc rất quan trọng; câu chuyện cũng không nhất thiết phải lấy giới tính làm trọng tâm.

Điều quan trọng là câu chuyện có được định hình một cách thực chất bởi con người riêng của cô ấy hay không.

Mục tiêu của cô ấy không chỉ để trang trí.

Quyết định của cô ấy tạo ra hệ quả.

Những khuyết điểm của cô ấy được phép có ý nghĩa.

Và con người cô ấy trở thành được hình thành từ các áp lực riêng trong câu chuyện, thay vì một ý niệm chung chung về hình mẫu “nữ anh hùng mạnh mẽ”.

Nếu những lựa chọn của cô ấy định hình đáng kể chuỗi nguyên nhân và kết quả chính, cô ấy không đơn thuần góp mặt trong câu chuyện. Cô ấy đang dẫn dắt nó.

Đó là khác biệt giữa việc đưa vào truyện một phụ nữ quan trọng và thật sự để người phụ nữ ấy dẫn dắt câu chuyện.

Nữ chính không được định nghĩa bởi vẻ ngoài quyền năng đến đâu, mà bởi bao nhiêu phần của câu chuyện thực sự thuộc về cô ấy.